تمیز کردن قابلمه چدن؛ راهنمای کامل شست‌وشو و نگهداری ظروف چدنی
زمان مطالعه: ۹ دقیقه
فهرست مطالب
- چدن خام یا چدن با پوشش گرانیتی؛ اول ظرف‌تان را بشناسید
- شست‌وشوی روزانهٔ قابلمه چدن
- شستن قابلمه چدن در ماشین ظرف‌شویی
- تمیز کردن قابلمه چدن سوخته (داخل و ته ظرف)
- برای ظرف چدنی با پوشش گرانیتی
- برای چدن خام
- تمیز کردن پشت قابلمه چدن و بدنهٔ بیرونی
- رفع زنگ‌زدگی قابلمه چدن
- آبدیده کردن: برای چدن خام لازم است، برای چدن روکش‌دار نه
- استفاده از قابلمه چدن برای اولین بار
- نگهداری ظروف چدنی در کابینت
- اشتباهات رایج در شستن و نگهداری ظروف چدنی
- سؤالات متداول
- قابلمه چدن سوخته را چگونه تمیز کنیم؟
- آیا می‌توان قابلمه چدن را در ماشین ظرف‌شویی شست؟
- پشت قابلمه چدن را چگونه تمیز کنیم؟
- آیا قابلمه چدن با پوشش گرانیتی به آبدیده کردن نیاز دارد؟
- زنگ‌زدگی قابلمه چدن را چطور برطرف کنیم؟
- قبل از استفاده از قابلمه چدن برای اولین بار چه کار کنیم؟
برای تمیز کردن قابلمه چدن، اول باید بدانید ظرف شما چدن خام است یا چدن با پوشش داخلی مثل پوشش گرانیتی. قاعدهٔ کلی برای هر دو ساده است: صبر کنید ظرف کمی خنک شود، با آب گرم و اسفنج نرم بشویید و کاملاً خشکش کنید. تفاوت در جزئیات است؛ چدن خام به آبدیده کردن با روغن نیاز دارد و از خیس ماندن بیزار است، اما ظرف چدنی با پوشش گرانیتی آبدیده کردن نمی‌خواهد و فقط باید از ساینده‌ها و ضربهٔ حرارتی در امان بماند.
چدن خام یا چدن با پوشش گرانیتی؛ اول ظرف‌تان را بشناسید
چدن خام سطحی تیره و کمی زبر دارد و هیچ لایه‌ای روی فلز آن نیست. محافظ این ظرف‌ها لایهٔ نازکی از روغن پخته است که با گرما روی سطح می‌نشیند و به آن آبدیده کردن می‌گویند. اگر این لایه از بین برود، فلز در معرض رطوبت قرار می‌گیرد و ممکن است زنگ بزند.
در چدن روکش‌دار، بدنهٔ ظرف چدنی است اما داخل آن یک پوشش نچسب دارد. برای نمونه، ظروف برند ماراتن بدنه و دستهٔ چدنی دارند و داخل‌شان پوشش نچسب گرانیتی است؛ در توضیحات مدل‌های طرح الماس هم از «پوشش ۵ لایه گرانیتی» نام برده شده است. درب این ظرف‌ها پیرکس و دارای منفذ خروج بخار است. اگر هنوز فرق این دو نوع برایتان روشن نیست، مطلب فرق قابلمه چدن و گرانیت را بخوانید؛ چون تقریباً همهٔ توصیه‌های این راهنما به همین تفاوت برمی‌گردد.
شست‌وشوی روزانهٔ قابلمه چدن
بیشتر خرابی‌ها از شست‌وشوی اشتباه بعد از پخت شروع می‌شود، نه از خود آشپزی. این روال روزانه را برای ظرف‌های چدنی در نظر بگیرید:
- صبر کنید ظرف خنک شود. ریختن آب سرد در قابلمهٔ داغ باعث شوک حرارتی می‌شود؛ هم به پوشش آسیب می‌زند و هم به خود بدنهٔ چدنی فشار می‌آورد. اجازه دهید ظرف تا حد ولرم خنک شود.
- باقی‌ماندهٔ غذا را جدا کنید. با یک کفگیر چوبی یا سیلیکونی ته‌ماندهٔ غذا را خالی کنید.
- با آب گرم و اسفنج نرم بشویید. برای ظرف‌های روکش‌دار، کمی مایع ظرف‌شویی ملایم کاملاً مناسب است. برای چدن خام هم مقدار کم مایع ظرف‌شویی مشکلی ندارد، به شرط آنکه ظرف را مدت طولانی در آب کف‌دار نگه ندارید.
- کاملاً خشک کنید. ظرف را با دستمال تمیز خشک کنید. چدن خام را بعد چند دقیقه روی شعلهٔ ملایم بگذارید تا رطوبت باقی‌مانده کاملاً بخار شود.
شستن قابلمه چدن در ماشین ظرف‌شویی
این سؤال برای دو نوع ظرف دو جواب دارد. چدن خام را در ماشین ظرف‌شویی نگذارید؛ شست‌وشوی طولانی و مواد شوینده لایهٔ آبدیده را از بین می‌برد و ظرف خیلی زود زنگ می‌زند. اما در مشخصات فنی ظروف چدنی ماراتن، روش شست‌وشو «دست / ماشین ظرف‌شویی» ذکر شده است؛ یعنی شستن آن‌ها در ماشین ظرف‌شویی مجاز است. با این حال، شست‌وشو با دست و اسفنج نرم کمک می‌کند ظاهر پوشش مدت بیشتری مثل روز اول بماند. اگر ماشین ظرف‌شویی را انتخاب کردید، ظرف را طوری بچینید که به ظرف‌های دیگر نخورد.
تمیز کردن قابلمه چدن سوخته (داخل و ته ظرف)
در بیشتر موارد، بدون ساییدن شدید هم می‌شود ته‌گرفتگی را برداشت.
برای ظرف چدنی با پوشش گرانیتی
- بگذارید ظرف خنک شود، بعد آب گرم و چند قطره مایع ظرف‌شویی در آن بریزید و مدتی صبر کنید تا لایهٔ سوخته نرم شود.
- اگر سوختگی جدا نشد، کمی جوش‌شیرین را با آب مخلوط کنید تا خمیر غلیظی به دست آید. خمیر را روی قسمت سوخته بمالید و مدتی بگذارید بماند.
- با طرف نرم اسفنج، به‌آرامی و با حرکت دایره‌ای بکشید. اگر لازم بود، مرحله را تکرار کنید.
- برای ته‌گرفتگی سرسخت‌تر، می‌توانید کمی آب و جوش‌شیرین در ظرف بریزید، چند دقیقه روی شعلهٔ ملایم گرم کنید، سپس بگذارید خنک شود و دوباره با اسفنج نرم بشویید.
همین روش جواب سؤال «قابلمه گرانیت سوخته را چگونه تمیز کنیم» هم هست. فقط به یاد داشته باشید که سیم ظرف‌شویی، پودرهای ساینده و چاقو یا قاشق فلزی برای تراشیدن لایهٔ سوخته، پوشش نچسب را خط می‌اندازند.
برای چدن خام
در چدن خام دست شما بازتر است. می‌توانید کمی نمک درشت با چند قطره آب را مثل یک ساینده روی قسمت سوخته بکشید، یا از برس ظرف‌شویی سفت استفاده کنید. بعد ظرف را بشویید، روی شعله خشک کنید و یک لایهٔ خیلی نازک روغن روی سطح بمالید. اگر مجبور شدید سوختگی را با سیم ظرف‌شویی بتراشید، احتمالاً بخشی از لایهٔ آبدیده هم رفته است و باید دوباره ظرف را آبدیده کنید.
تمیز کردن پشت قابلمه چدن و بدنهٔ بیرونی
پشت و زیر قابلمه به‌مرور چربی سوخته و لکه‌های تیره می‌گیرد؛ به‌خصوص وقتی غذا سر رفته یا روغن روی بدنه ریخته و روی شعله پخته شده است. برای تمیز کردن پشت قابلمه چدن این مراحل را امتحان کنید:
- ظرف را وارونه روی یک حوله بگذارید.
- خمیر جوش‌شیرین و آب را روی لکه‌ها پخش کنید و مدتی بگذارید بماند تا چربی نرم شود.
- با اسفنج نرم یا برس با موی نرم بکشید و بعد با آب گرم و مایع ظرف‌شویی آبکشی کنید.
اگر بیرون ظرف شما هم روکش یا رنگ دارد، همان قواعد داخل ظرف را رعایت کنید و از ساینده‌های فلزی دوری کنید. در چدن خام بدون روکش، استفاده از برس سفت مشکلی ندارد. بهترین پیشگیری، پاک کردن چربی ریخته‌شده روی بدنه بعد از هر پخت است.
رفع زنگ‌زدگی قابلمه چدن
زنگ‌زدگی معمولاً سراغ چدن خام می‌آید؛ وقتی ظرف خیس مانده، مدت طولانی در آب بوده یا لایهٔ آبدیدهٔ آن از بین رفته است. برای رفع زنگ زدگی قابلمه چدن خام:
- قسمت زنگ‌زده را با سیم ظرف‌شویی یا برس سفت بسابید تا به فلز تمیز برسید.
- ظرف را با آب گرم و کمی مایع ظرف‌شویی بشویید.
- آن را فوراً با دستمال خشک کنید و روی شعلهٔ ملایم بگذارید تا رطوبت کاملاً از بین برود.
- در پایان، ظرف را طبق توضیح بخش بعد دوباره آبدیده کنید.
این روش مخصوص چدن خام است؛ روی پوشش گرانیتی سیم ظرف‌شویی نکشید.
آبدیده کردن: برای چدن خام لازم است، برای چدن روکش‌دار نه
آبدیده کردن یعنی ساختن یک لایهٔ محافظ از روغن پخته روی سطح چدن خام. این لایه هم جلوی زنگ‌زدگی را می‌گیرد و هم با گذشت زمان سطح را کم‌چسب‌تر می‌کند. روش کلی این است:
- ظرف را بشویید و کاملاً خشک کنید.
- یک لایهٔ خیلی نازک روغن خوراکی روی همهٔ سطح‌ها بمالید و اضافهٔ آن را با دستمال بگیرید؛ روغن زیاد چسبناک می‌شود.
- ظرف را روی حرارت متوسط و در جای پرتهویه بگذارید تا روغن روی سطح بپزد؛ در این مدت ظرف را بدون مراقبت رها نکنید و بعد بگذارید خودش خنک شود. تکرار این کار در چند نوبت، لایهٔ محکم‌تری می‌سازد.
یادتان باشد رنگ تیره و سیاه چدن خام معمولاً نشانهٔ همین لایهٔ آبدیده است، نه کثیفی؛ پس اگر می‌پرسید «قابلمه چدن سیاه شده را چگونه تمیز کنیم»، اول ببینید سطح صاف و براق است یا چسبناک و پوسته‌پوسته. اولی سالم است و فقط دومی به تمیزکاری و آبدیده کردن دوباره نیاز دارد.
اما ظرف‌های چدنی با پوشش گرانیتی، مثل محصولات قابلمه چدن ماراتن، به آبدیده کردن نیاز ندارند؛ چون لایهٔ نچسب از قبل روی سطح داخلی هست. کار شما فقط مراقبت از همین پوشش است.
استفاده از قابلمه چدن برای اولین بار
ظرف تازه را قبل از اولین پخت آماده کنید. اگر ظرف شما روکش گرانیتی دارد، کافی است برچسب‌ها و بسته‌بندی را جدا کنید، ظرف را با آب گرم و مایع ظرف‌شویی ملایم بشویید و کاملاً خشک کنید. در اولین پخت‌ها هم بهتر است با حرارت ملایم تا متوسط شروع کنید و ظرف را خالی روی شعلهٔ زیاد نگذارید.
اگر ظرف چدن خام خریده‌اید، بعد از شستن و خشک کردن، آن را آبدیده کنید. راهنمای سازندهٔ همان ظرف را هم بخوانید، چون برخی ظرف‌های خام از کارخانه آبدیده‌شده عرضه می‌شوند. هنگام خرید هم مطلب تشخیص قابلمه چدن اصل از تقلبی را ببینید.
نگهداری ظروف چدنی در کابینت
شیوهٔ نگهداری به اندازهٔ شست‌وشو مهم است. چند نکتهٔ ساده عمر ظاهری ظرف‌ها را بیشتر می‌کند:
- ظرف را فقط وقتی کاملاً خشک است در کابینت بگذارید.
- اگر قابلمه‌ها را روی هم می‌چینید، بین آن‌ها یک دستمال یا پارچهٔ نرم بگذارید تا کف یک ظرف روی پوشش داخلی ظرف دیگر خط نیندازد. این نکته برای کسانی که یک سرویس قابلمه چدن کامل، مثلاً یک سرویس ۸ پارچه، دارند اهمیت بیشتری دارد.
- درب پیرکس را جدا یا با فاصله نگه دارید تا به لبهٔ ظرف ضربه نخورد.
- چدن خام را در جای خشک و با کمی جریان هوا نگه دارید و اگر مدتی از آن استفاده نمی‌کنید، یک لایهٔ خیلی نازک روغن روی آن بمالید.
همین قواعد برای ماهیتابه چدن هم صدق می‌کند.
اشتباهات رایج در شستن و نگهداری ظروف چدنی
- ریختن آب سرد در ظرف داغ و ایجاد شوک حرارتی.
- استفاده از سیم ظرف‌شویی، پودرهای ساینده یا تراشیدن با چاقو روی پوشش گرانیتی.
- هم زدن غذا با قاشق و کفگیر فلزی در ظرف روکش‌دار؛ ابزار چوبی یا سیلیکونی انتخاب بهتری است.
- خیس گذاشتن چدن خام در سینک یا رها کردن آن در آب در تمام شب.
- گذاشتن ظرف نیمه‌خیس در کابینت.
- تلاش برای آبدیده کردن ظرف روکش‌دار؛ این کار برای پوشش گرانیتی لازم نیست.
سؤالات متداول
قابلمه چدن سوخته را چگونه تمیز کنیم؟
بگذارید ظرف خنک شود، آب گرم و کمی مایع ظرف‌شویی در آن بریزید تا سوختگی نرم شود، سپس با خمیر جوش‌شیرین و اسفنج نرم بشویید. در ظرف‌های با پوشش گرانیتی از سیم ظرف‌شویی و ساینده‌ها استفاده نکنید. در چدن خام می‌توانید از نمک درشت یا برس سفت کمک بگیرید و بعد ظرف را دوباره روغن بزنید.
آیا می‌توان قابلمه چدن را در ماشین ظرف‌شویی شست؟
چدن خام را نه، چون لایهٔ آبدیدهٔ آن از بین می‌رود و زنگ می‌زند. اما در مشخصات فنی ظروف چدنی ماراتن، شست‌وشو با «دست / ماشین ظرف‌شویی» مجاز ذکر شده است. با این حال، شستن با دست و اسفنج نرم کمک می‌کند ظاهر پوشش مدت بیشتری نو بماند.
پشت قابلمه چدن را چگونه تمیز کنیم؟
ظرف را وارونه بگذارید، خمیر جوش‌شیرین و آب را روی لکه‌های چربی و سوختگی بمالید و مدتی صبر کنید. سپس با اسفنج یا برس نرم بکشید و با آب گرم و مایع ظرف‌شویی آبکشی کنید. برای لکه‌های قدیمی، کار را چند بار تکرار کنید.
آیا قابلمه چدن با پوشش گرانیتی به آبدیده کردن نیاز دارد؟
نه. آبدیده کردن با روغن مخصوص چدن خام است که روی فلزش هیچ پوششی ندارد. در ظرف چدنی با پوشش گرانیتی، لایهٔ نچسب از قبل روی سطح داخلی هست و فقط باید با شست‌وشوی ملایم و دوری از ساینده‌ها از آن مراقبت کنید.
زنگ‌زدگی قابلمه چدن را چطور برطرف کنیم؟
در چدن خام، قسمت زنگ‌زده را با سیم ظرف‌شویی یا برس سفت بسابید، ظرف را بشویید، فوراً خشک کنید و روی شعلهٔ ملایم بگذارید تا رطوبت از بین برود. بعد یک لایهٔ نازک روغن بزنید و ظرف را دوباره آبدیده کنید. روی پوشش گرانیتی سیم ظرف‌شویی نکشید.
قبل از استفاده از قابلمه چدن برای اولین بار چه کار کنیم؟
برچسب‌ها را جدا کنید، ظرف را با آب گرم و مایع ظرف‌شویی ملایم بشویید و کاملاً خشک کنید. اگر ظرف روکش گرانیتی دارد، همین کافی است. اگر چدن خام است، بعد از خشک کردن آن را با یک لایهٔ نازک روغن آبدیده کنید.
اگر به دنبال ظرفی هستید که نگهداری‌اش ساده باشد، ظروف چدنی ماراتن با بدنهٔ چدنی و پوشش داخلی گرانیتی، ساخت ایران، در فروشگاه ماراتن کالا در دسترس‌اند و همراه با گارانتی ۶ ماهه عرضه می‌شوند. اگر برای انتخاب بین قابلمه، ماهیتابه یا سرویس کامل سؤال دارید، یا برای خرید عمده برنامه‌ریزی می‌کنید، از صفحهٔ تماس با ما با بخش مشاوره و فروش عمدهٔ ماراتن کالا در ارتباط باشید تا ظرف مناسب آشپزخانه‌تان را پیدا کنید.
